Turquerie in de Nederlandse mode: hoe Ottomaanse kleding chic werd bij de elite
Stel je even voor: je loopt door de straten van Amsterdam in de vroege 18e eeuw.
Overal zie je mannen en vrouwen in opvallende outfits. Ze dragen niet de strakke, donkere kleding die je misschien kent van schilderijen uit die tijd.
Nee, hier zie je wijde broeken, kleurrijke zijden tunieken en indrukwekkende tulbanden op hoofden van rijke kooplieden. Dit was geen carnaval, maar de dagelijkse mode. Dit was de ‘Turquerie’: een modetrend die de Nederlandse elite in de greep hield en de geschiedenis van de Nederlandse mode voorgoed veranderde. In dit artikel duiken we in de wereld van de Turquerie.
We ontdekken hoe verre oorden en machtige rijken de Nederlandse kledingkast op hun kop zetten.
Het is een verhaal van rijkdom, status en een vleugje exotische dromen.
Wat was de Turquerie trend eigenlijk?
De naam ‘Turquerie’ zegt het eigenlijk al: het is Frans voor ‘Turks’ of ‘Ottomaans’. De trend ontstond rond de jaren 1670 en bereikte haar absolute hoogtepunt tussen 1720 en 1730.
Het was veel meer dan alleen maar een leuk hoedje opzetten. Het was een complete culturele obsessie. In die tijd was het Ottomaanse Rijk, met hoofdstad Constantinopel (nu Istanboel), een supermacht.
Het was groot, rijk en had een cultuur die voor Europeanen tegelijkertijd fascinerend en mysterieus was.
Nederland had als handelsnatie sterke banden met dit gebied. Handelaren kwamen terug met niet alleen specerijen en tapijten, maar ook met verhalen en kledingstukken die de verbeelding prikkelden. De Turquerie was de Nederlandse versie van een hype: een manier om die verre, rijke cultuur naar onze kusten te halen.
De kledingstukken die de show stalen
De Ottomaanse kleding was prachtig en functioneel. Het bestond uit laagjes en had een losse, comfortabele pasvorm die afweek van de strakke Europese mode.
De turbantop: het symbool van status
De Nederlandse elite pikte deze elementen op, maar paste ze aan hun eigen smaak aan. Het meest in het oog springende accessoire was ongetwijfeld de turbantop. In het Ottomaanse rijk was een tulband een teken van rang en stand.
In Nederland werd dit vertaald naar een zogenaamde ‘turbantop’ of een tulband van fijne stof.
Wijde broeken en tunieken
Zowel mannen als vrouwen droegen deze hoofdbedekking. Het was een manier om direct te laten zien dat je tot de elite behoorde. De stof was vaak zijde, en de vorm was zorgvuldig gedrapeerd. Het was chic, exotisch en onmisbaar in de mode van die tijd.
Een ander belangrijk onderdeel van de Ottomaanse look was de kleding die losser om het lichaam viel. Mannen adopteerden de wijde, baggy pants, die we nu kennen als sultansbroeken.
Deze werden vaak gedragen onder een kortere jas of een lange tuniek, de zogenaamde kaftan of beshmet. Vrouwen lieten zich ook inspireren. Ze droegen wijde rokken en kleurrijke zijden jurken met opvallende borduurwerken.
De nadruk lag op rijke stoffen zoals zijde en katoen, versierd met gouden en zilveren draden.
Accessoires en details
Het was een feest voor het oog en een duidelijk teken van welvaart. De Turquerie ging niet alleen om kleding, maar ook om de details. Gekleurde sokken, sjaals met franjes en opvallende schoenen maakten de outfit compleet.
De kleding was vaak erg kleurrijk. Waar de Europese mode nogal eens koos voor donkere en ingetogen tinten, omarmde de Turquerie saffierblauw, robijnrood en smaragdgroen. Het was een visueel feest.
Waarom juist de elite?
Je vraagt je misschien af: wie kon dit eigenlijk betalen? De Turquerie was geen trend voor de gewone man of vrouw op straat.
Het was voorbehouden aan de allerrijksten. De stoffen waren duur.
Echte zijde uit het Midden-Oosten kostte een fortuin. Bovendien vereiste het maken van deze kledingstukken gespecialiseerd vakmanschap. Een tulband van fijne kwaliteit of een geborduurde kaftan kon makkelijk honderden guldens kosten. Dat was een jaarsalaris voor een gewone arbeider.
De elite gebruikte deze kleding dan ook als een manier om hun status te etaleren.
Als je in een dure, Ottomaanse outfit over straat liep, liet je zien dat je geld had én dat je bij de moderne, internationale elite hoorde. Net zoals de Turkse tenten en tentdoek als statussymbool dienden, was deze kleding je lidmaatschapskaart voor een exclusieve club.
De culturele bubbel: waarom dit nu juist in Nederland gebeurde
De Nederlandse Gouden Eeuw was een tijd van grote welvaart. Steden als Amsterdam, Rotterdam en Middelburg waren wereldhandelscentra. De Nederlandse handelaren reisden verder dan ooit en brachten niet alleen goederen, maar ook ideeën mee.
Er was in die tijd een sterke fascinatie voor het ‘Oosten’, wat we nu Orientalisme noemen.
Kunstenaars maakten schilderijen van exotische taferelen, en Nederlandse graveurs brachten Ottomaanse steden en landschappen tot leven in hun prenten. De Turquerie was de tastbare versie van deze fantasie.
Het was een manier om de mystiek van het Ottomaanse rijk te beleven, zonder Nederland te verlaten. Beroemde schilders zoals Rembrandt en Vermeer leggen deze trend vast. Hoewel hun schilderijen vaak historisch of Bijbels lijken, zie je in de verschillende uitbeeldingen van Turkse personages duidelijk Ottomaanse invloeden.
Denk aan wijde mouwen, tulbanden en kleurrijke sjalen. Het toont aan hoe diep deze mode in de samenleving geworteld was.
Hoe de trend langzaam verdween
Geen enkele modetrend duurt eeuwig, en de Turquerie was daar geen uitzondering.
Rond het einde van de 18e eeuw verdween de trend langzaam uit beeld. Waarom? Allereerst kwam er een nieuwe ster aan het firmament: Frankrijk. De Franse revolutie zorgde voor een radicale verandering in de mode.
Parijs werd het nieuwe centrum van de mode, met een voorkeur voor strakke, klassieke lijnen en minder exotische versieringen. De Franse stijl was eleganter en minder ‘over the top’.
Daarnaast speelde de economie een rol. Aan het einde van de 18e eeuw was er economische onrust en later werd Nederland bezet door de Fransen.
De tijd van onbezorgde rijkdom en dure experimenten met exotische kleding was voorbij. De elite moest zich weer aanpassen aan een soberdere levensstijl.
De erfenis van de Turquerie in de mode
Hoewel de Turquerie als trend verdween, bleef de invloed ervan hangen. Het had laten zien dat mode grenzen kon overschrijden.
Het was een van de eerste keren dat een Europese mode-industrie zich zo sterk liet inspireren door een niet-westerse cultuur. De basis was gelegd voor latere modetrends, zoals de Chinoiserie (een trend geïnspireerd op China) en andere exotische invloeden die later in de 19e en 20e eeuw zouden opduiken. Vandaag de dag zien we elementen van de Turquerie nog steeds terugkomen.
Modeontwerpers grijpen soms terug naar de wijde pasvormen en rijke borduurwerken van weleer. Het is een herinnering aan een tijd waarin Nederlandse mode niet alleen functioneel was, maar ook een verhaal vertelde over handel, reizen en de droom van een verre, rijke wereld.
De Turquerie was meer dan alleen maar een leuk kledingstuk. Het was een symbool van een tijdperk waarin Nederland de wereld ontdekte en die wereld binnenbracht in de eigen woonkamer.
En dat maakt het tot een van de meest fascinerende hoofdstukken in de modegeschiedenis.
Veelgestelde vragen
Wat was de Turquerie precies?
De Turquerie was een modetrend die in de 17e en 18e eeuw in de Nederlandse elite enorm populair was. Deze trend werd geïnspireerd door de Ottomaanse cultuur, met elementen zoals wijde broeken, kleurrijke tunieken en opvallende tulbanden, en vertegenwoordigde een fascinatie voor verre, rijke culturen. De Turquerie ontstond door de handel tussen Nederland en het Ottomaanse Rijk.
Hoe ontstond de Turquerie?
Nederlandse handelaren brachten verhalen en kledingstukken terug uit Constantinopel (nu Istanboel), wat de Nederlandse elite inspireerde om deze exotische stijl te omarmen en te verwerken in hun eigen mode.
Wat maakte de Ottomaanse kleding zo bijzonder?
De Ottomaanse kleding was kenmerkend door de losse pasvorm en het gebruik van comfortabele stoffen zoals zijde. Deze stijl contrasteerde sterk met de strakke, meer formele kleding die in Europa populair was, waardoor de Ottomaanse invloed een unieke en exotische uitstraling gaf aan de Nederlandse mode.
Wat was de betekenis van de tulband?
In het Ottomaanse Rijk was de tulband (of tulband) een symbool van status en rang. Nederlandse eliteleden adopteerden dit accessoire en droegen het als een teken van hun welvaart en hun interesse in de Ottomaanse cultuur, waardoor het een belangrijk onderdeel werd van de Turquerie-stijl. De Turquerie had een grote invloed op de Nederlandse mode, waardoor de Nederlandse kledingkast veranderde. Elementen zoals wijde broeken, kleurrijke stoffen en opvallende hoofdbedekkingen werden populair, en de trend markeerde een verschuiving van traditionele Europese stijlen naar een meer exotische en internationale look.